HASAN DAĞI’NDA, VOLKANİK HAREKETLİLİK İNCELENECEK

TÜRKİYE’nin yer taze volkanik dağlarından olan Hasan Dağı’nda, volkanik hareketliliğin olup olmadığının incelenmesi amacıyla jeodezik ve fiziksel sensörlerle izleme çalışması başlatıldı. TÜBİTAK destekli projenin başkanlığını yürüten Prof. Dr. Hacı Murat Yılmayan, “Hasan Dağı’nda milattan geçmiş 6600 yıllında patlama reşit. Ondan beri kabak. Ama Acun Volkanoloji Birliği (IAVCEI), burayı etkili yanardağ yerine akseptans ediyor. Tığ da ondan belde araştırmayı ikbal ettik. Patlama olacak diye niteleyerek ayrımsız öz yok tabii amma olup, olmayacağı konusunda bazı ilmî verilerle bu işi sezmek lazım” dedi.

Aksaray ve Niğde sınırları içinde kayran düzlük Hasan Dağı’nda kıyamet riskinin azaltılması amacıyla İl Riziko Kısıntı Planı (İRAP) hazırlama çalışmaları kapsamında, Aksaray Üniversitesi’nin ‘Hasan Dağı Volkanizmasının Tektonik ve Volkanik Açıdan Jeodezik ve Fiziksel Sensörler ile İzlenmesi’ isimli projesi, 2021 yılında sunulduğu ‘TÜBİTAK 1001-Ilmî ve Teknolojik Araştırmaları Destekleme Programı’na kabul edildi.

İZLEME İSTASYONU KURULU

Proje kapsamında Aksaray Üniversitesi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Sazak Üniversitesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, MTA Genel Müdürlüğü, Aksaray AFAD Müdürlüğü ve Niğde AFAD Müdürlüğü kuma mesai yürütecek. Say kapsamında Hasan Dağı’nın 3 ayrı farklı noktasına jeodezik ve fiziksel sensörlerle strateji istasyonu kuruldu.

Projenin başkanlığını örümcek Aksaray Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Kürsü Başkanı Prof. Dr. Hacı Uğur Yılmaz, kurulan 3 istasyon sayesinde 24 saat boyunca yargılama haber alabildiklerini belirtti. Prof. Dr. Yılmayan, şunları söyledi

‘Hasan Dağı volkanizmasının tektonik volkonik açıdan, hem jeodezik hem de fiziksel sensörlerle izlenmesi amacını taşıyan projemiz var. Proje kapsamında Hasan Dağı eteklerinde biri şu dakika bulunduğumuz Helvadere mevkisinde, ötekisi Dikmen köyü yukarısında, aynı başkası bile Niğde tarafında koyulmak için 3 izlem istasyonumuz var. Bu istasyonlarımızda jeodezik ve fiziki sensörlerle biz burayı çakmak istiyoruz. Burada hareketlenme var mı diyerek. Bu 3 istasyonda 24 saat anlık bilim alacağız. Onları daha sonra değerlendireceğiz. Tekrar ayrıca Tuz Gölü Fay hattında Hasan Dağı’nın doğusunda sabık 14 kampanya noktalarımız var. Oralardan da 6 ayda bir ölçü alıyoruz. Yine buralarda tiltmetre var, eğiklik ölçer var. herhangi bir magmada farklılık olduğunda, eğimde bir değişiklik oluyor mu, onlara bakacağız. Gaz çıkışlarındaki alev farklarına, gazlardaki değerlere bakacağız. Gine yalım farklarına bakacağız. Bunun sonucunda Hasan Dağı’nda bu aktiviteler var mı, namevcut mu, bunu incelemeye çalışacağız. Bu 36 maaş bire bir projedir. 15 Küçük Ay 2022’birlikte resmen bu proses başladı. Bu süreç zarfında gerekli malzemeleri satın alarak bu tesisleri kurduk.”

MİLATTAN EVVEL 6600 YILINDA PATLAMA OLDU

Prof. Dr. Yılmayan, Hasan Dağı’nda en üst milattan önceki 6600 yılında volkanik patlama yaşandığını belirterek, “O zamandan beri olmamış. Ama Dünya Volkanoloji Birliği (IAVCEI), burayı faal volkan kendisine akseptans ediyor. Tığ birlikte ondan âlem araştırmayı gönül ettik. Patlama olacak diyerek tıpkı molekül yok tabii, ama olup, olmayacağı üstüne bazen ilmî verilerle bu işi fayrap etmek lazım” diye konuştu.

Hasan Dağı eteklerinde 3 farklı noktaya kurulan istasyonlarda anlık veriler aldıklarını söyleyen Prof. Dr. Yılmayan, “1 Antrakt itibariyle 3 istasyonu yapı ettik. 10 Antrakt itibariyle de ‘GPS’ aletimizle verileri alıyoruz. Milimetrik düzeyde, müdrike daima, istediğimiz aralıklara natamam saniye, aynı saniye, iki saniye aralıklar bilgi alıyoruz. Ufki ve düşeyde hesap değişiyor mu, değişmiyor mu, onu inceleyeceğiz. Bunların ant seyirlerini çözümleme yazar, ondan sonraları sonucu varacağız. İlk verileri dahi ağustos ayı itibariyle alacağız” dedi.

TEDİRGİN OLACAK BİR EBAT YOK

Prof. Dr. Yılmayan, Hasan Dağı’nda volkanik patlama olacak diye gergin olacak bir durumun bahis konusu olmadığını kaydetti. Prof. Dr. Yılmayan, “Tuz Gölü Fay hattı bile buradan geçiyor. 2020 yılında Niğde Mukaar aracılığıyla 5,2 sarsıntı olmuştu. Projenin sorti amacı üstelik o haddizatında, Hasan Dağı’nda tıpkısı faaliyet var üstelik orayı etkiliyor mu, depremle olan ilişkisini temaşa etmek için bu projeyi gerçekleştireceğiz” diye konuştu.

Proje ortaklarından AFAD İl Müdür Cezmi Türkmen bile Hasan Dağı’ndaki bilcümle verileri bilimsel namına ortaya koymaya çalıştıklarını belirtti. Türkmen, “Bu ilmî bir projedir. Hem Sodyum Klorür Gölü Kırık hattı hem üstelik Hasan Dağı ile ilgilendiren bütün verileri ilmî yerine giysi istiyoruz. Ilmî sıfır verileri da vira etmek istemiyoruz. Kızıl hocalarımıza güveniyoruz. Onların civar görüsü ve bizi yönlendirmesiyle bu projeye başladık. TÜBİTAK’a başvurduk ve kabul etti. TÜBİTAK, Türkiye’da evvel projelere destek veriyor. Yaptığımız projede Türkiye’dahi geçmiş projedir. Tabi bu veriler geldikçe hocalarımız bu verileri değerlendirip, hangi alma geldiğini raporlayacaklar. Tığ de AFAD namına üzerimize hangi düşüyorsa yapmaya çalışacağız” ifadelerini kullandı.

‘HASAN DAĞI’NDA AKARSU BUHARI ÇIKIŞLARI VAR’

Hasan Dağı’nda su buharı çıkışlarının olduğunu ifade fail Türkmen, “Doğal Gaz çıkışımız namevcut, ama akarsu buharı çıkışlarımız var. Zira volkanik olsun, olmasın yerin altına seçkin 33 metreye indiğinizde şule 1 santigrat rütbe artar. Zımnında burada aşağıda magma tabakası var. Zımnında yalaz derecesi efdal. Aşağıda bağımlı akarsu varlığı birlikte var. Su varlığı olduğu amacıyla bu alev suyu ekstrem merhale ısıtıp, su buharına dönüştürüp çatlaklıklardan üst çıkmasına sebep oluyor. Bu nev volkanik dağlarda, akarsu buharının çıkması haddinden fazla normaldir ve olması gerekendir. Su buharları kazanç. Ama burada heybetli olan bizim istemediğimiz gazların açığa çıkmasıdır. Onlar belirtilir, amma şu ana büyüklüğünde Hasan Dağı’nda o nev gazları ölçmedik. Şu dakika hiçbir endişemiz bulunmayan” dedi.

Hasan Dağı’nda daim doğal gaz ve yalın ölçümleri yaptıklarını belirten Türkmen, ” Sistemimizi de kurduk, 4-5 parametreyi ölçüyoruz şu anda. Parametrelerin ayrımsız tanesin değişmesi değil, zaten hepsinin tıpkı anda değişmesi geçişsiz. gelişigüzel dirlik varsa parametrelerin hepsinde değişiklik olur. Aynı değişken üzerinden akıntı edemeyiz. Bu parametrelerin hepsini ölçüyoruz, temas uymazlık olursa hocalarımız bizi yönlendirecek. En beş altı 3 aylık selen alıp değerlendirmemiz geçişsiz. Gelişmemiş zamanlı veriler güzel oluyor. Makul belirleme yapamıyoruz. O yüzden günlük verilere değerlendiremeyiz” diye konuştu.

Share: