42 işçinin öldüğü eroin faciasında iddianame tamamlandı

Bartın’da sabık sene 14 Ilk Teşrin günü 42 beyaz zehir işçinin hayatını kaybettiği beyaz zehir faciasıyla ilişkin hazırlanan iddianamede 4 yöneticiye bin 62’şer yıl mahbes cezası arzu edildi.

Türkiye Taşkömürü Kurumu Amasra Gösteriş Müdürlüğü’ne ait maden ocağında güzeşte yıl 14 Ilk Teşrin haset saat 18.16 sıralarında meydana gelen patlamada 42 iştirakçi hayatını kaybetti 10 iştirakçi dahi yaralandı. Patlamanın peşi sıra başlatılan adli soruşturmada 8 şüphelisi mevkuf 23 kaba hakkında Cumhuriyet Savcılığınca savca hazırlandı. 1. Okkalı Ukubet Mahkemesince kabul edilen iddianamede mevkuf şüpheliler Poz Müdürü Cihat Özdemir, İşletme Müdürü Selçuk Ekmekci, İş Güvenliği ve Eğitim Başmühendisi Yanardağ Soylu ve Başmühendis Mehmet Tural hakkında beherglas işçi yerine 42’şer kez “muhtemel kastla kanlı”, 4 kere “muhtemel kastla cerh” suçundan üzerine mecmu bin 62’şer yıla kadar mahbes cezası kâm edildi.

Diğer 4’ü vakfedilmiş 19 şüphelinin için dahi “bilinçli taksirle anide çok kişinin ölümüne ve yaralanmasına sebep olma” suçundan 22 yıl 6’şar taban büyüklüğünde delik cezası talebinde bulunuldu. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Başkanlığı Bursa Test ve Çözümleme Laboratuvarı Müdürlüğü marifetiyle hazırlanan raporun vadi aldığı iddianamede maden işçilerinin kullandığı kıyafetlerin ısı ve aleve alın dulda, alev intişar, alevli perişan ve alevli yanma kriterlerine akıllıca olmadığına özen çekildi.

Yine oksijenli ferdi halaskâr maskelerin biricik vardiyalı kullanıma göre raf ömürlerinin akıllıca olduğu ancak iki vardiyalı kullanılması yerinde sonuç kullanma tarihini doldurduğuna meydan sunulan raporda, şöyle denildi:

“OFK maşa numunelerinin Almanya menşeili Drager marka Oxy 3000 benzeşim oldukları, internette mevcut maharet doküman ve yararlanma kılavuzunda cihazların EN 13794 standardına makul oldukları ve etkinlik süresinin 35 litre/zaman kan hacminde 30 dakika; 10 litre/zaman rahat içki hacminde ise 90 dakika olduğunun belirtildiği, müstahsil firmanın, kurtarıcıların taşıma ömrünü tek vardiyalı işletimde günde 8 saat, haftada 5 çevrim kullanımda 10 yıl; iki vardiyalı işletimde günde 8 saat haftada 5 çevrim kullanımda ise 5 yıl yerine belirtildiği, gönderilen 5 skor numunenin yapılan kontrollerinde çiğin kemeri ve opsiyonel olduğu tamlanan abrasyon koruması dış gelişigüzel bileşenin yer aldığının görüldüğü, cihazların üzerinde istihsal tarihi kendisine Kasım 2015 tarihinin vadi alması dolayısıyla cihazların yegâne vardiyalı kullanımda raf ömürlerinin akla yatkın olduğu fakat iki vardiyalı kullanılmaları halinde raf ömrünü doldurdukları, yapılan incelemelerde numunelerin dış saye kutusunda temas haca kaçağının olmadığı ve cihazların kullanılabilir durumda oldukları, numunelerin ağırlıklarının akıllıca olduğu, dış görünümlerine ilgilendiren strüktürel kontekst incelendiğinde içerilerindeki bileşenleri aksi yönde etkileyecek ayrımsız çarpış görüntüsüne rastlanılmadığı, içerideki bileşenlerin, cihazın ustalık dokümanında tanım edilen bileşenlerle tıpkısı olduğu, kalık bileşen bulunmadığı ve cihazların bu halleriyle kullanıma hazır oldukları, içerik analizleri değerlendirildiğinde makbul kimyasalların oksijen üretimi için makul nitelikte olduğu, 494 numaralı numunenin başlatıcısının çalıştırılmasıyla ortaya sâdır doğal gaz karışımı üzerinde gerçekleştirilen kromatografik ve spektroskopik analizler sonucunda bu gaz karışımının akıllıca ve solunabilir nitelikte olduğu, çözümleme sonuçları dikkate alındığında temas seçilen numunenin tıpkı OFK cihazında olması gereken özelliklerde olduğu, üretici firma eliyle yayınlanan dokümanda sunulan bilgilere göre, nem göstergesine bakarak OFK kutusunun sızdırmazlığı sağladığı yönünde doyum bildirildiği anlaşılmıştır.”

Vantilatörler ve vantüpler türap patlamasından kaynaklı erimiş

İddianamede “Eroin ocağında canlı kullanılabilir yeterli sayıda vantilatör var mı?” şeklindeki soruya ocakta ehliyetli havalandırma olmadığı, vantilatörlerin özelliğini yitirmiş olduğunu, işçilerin izne çıkartıldığında bu vantilatörlerin değiştirileceğini, gâh şahitler arkadaşlarını idare etmek üzere maden ocağına indiklerinde fan ve vantüplerin türap patlamasından kaynaklı eridiğini anlatım ettiği de kayran aldı. İddianamede tanıklara arttırma kendisine tefhim etmek istedikleri sorulduğunda; göl ayağı arkasına beton enjeksiyon yapıldığı, ayak altlarına taş tozu serpildiğini ve kömür tozunun patlamasının bu şekilde engellendiğini, fakat bazen işçilere göre 2-3 kamer kimilerine göre kısaca 1 yıldır bunun yapıldığını görmedikleri, -350 kotta çalışan arkadaşlarının, o bölgenin ekstra ısıdam olduğunu söylediklerini, bazen dahi orada kâin hava sensörlerine çekicilik tutulmak eliyle değerlerin bağan gösterildiği üzerine duyumları olduğunu, sensörle arın arasında mesafe olduğunu ve bu nedenle bağan değer verdiğini, arındaki gaz oranı yükselince sensöre ulaşmasının biraz ahit aldığını, bunun için üstelik umum dedektörleri kullanılması gerektiği, doğal gaz oranını takip merkezinin göremediği amacıyla patlamanın gerçekleştiğini anlatım ettiler.

Patlama anına büyüklüğünde 85 sefer uyarma seviyesini geçmiş

Öte yandan Merkezi Doğal Gaz İzleme Defteri’nde patlamadan bire bir aktarılma evvel -300/350 nefeslik çıkışı bölümünün sensör arızası verdiği, selen alınamadığı ibarelerine dikkat çekildi. Arızanın giderildiğine dayalı gelişigüzel açıklamanın olmadığı defterde patlama anına kadar metan gazı değerlerinin yüzdelik 1 ikaz seviyesini hep 85 misil geçtiği belirtilerek şöyle denildi:

“Merkezi Doğal Gaz İzleme Defteri” isimli defterde 14/10/2022 tarihli P1 B.1014 ibareleri ile başlayan sayfasında; “-300 2. rekup ve -350 1. rekup pervaneleri kez içre stop olup yine nöbet verildi. antrparantez -300 2. rekup güney tavan yaradılış ayak girişinde elektrik kesintisi olup sefer verildi. Ebat aile elektriğe bildirildi. BEYIN-21 numaralı vantilatör şuan stop durumda. P3 vardiyasında el verileceği itimat eliyle bildirildi.” şeklinde açıklamaların bulunduğu ancak patlamanın gerçekleşmesi sebebi ile P3 vardiyasında bu eksiklilerin giderildiğine dair gelişigüzel bilginin deftere pusat edilmediği, tekrar bire bir defterde 13/10/2022 tarihinde P1 (00: 00 – 08: 00) vardiyası görevlilerince ‘CH4-20 -300/350 Nefeslik çıkışı sensör arızası verdi, vukuf alınamıyor’ şeklinde açıklamaların bulunduğu ve ilerleyen vardiyalarda bu arızanın giderildiğine dair gelişigüzel açıklamanın bulunmadığı, 14 Teşrinievvel 2022 günü metan gazı değerlerinin patlama anına büyüklüğünde yüzdelik 1 ikaz seviyesini toplamda 85 sefer geçtiği, %1,5 alarm seviyesini 5 kez geçtiği, karbonmonoksit değerlerinin 25ppm ikaz seviyesini 47 kat geçtiği, 50ppm alarm seviyesini 13 nöbet geçtiği, Havalandırma vantilatörü değerlerinin 13.10.2022 günü saat 23: 43 ile 14 Ilk Teşrin 2022 haset saat: 18: 49 antlaşma aralığının tamamında; 53 sefer uyarma (1mm/s-2mm/s) seviyesinde değerleri gösterdiği, 355 yol Alarm (0mm/s-1mm/s) seviyesinde değerleri gösterdiği göz önünde bulundurulduğunda muktezi tedbirlerin alınmadığı, Eroin İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinin Ek-3 Düzlük Şeş Beyaz Zehir İşlerinin Yapıldığı İşyerlerinde Uygulanacak Asgari Ahkâm başlıklı 10. Kısmında Grizulu Eroin Ocakları ile ait ‘bataklık gazı doğal gaz seviyesi daima kendisine izlenir.’ ‘çalışmalar bataklık gazı gazı çıkışı dikkate alınarak yürütülür, metan gazından kaynaklanacak riskleri cins olduğunca ortadan kaldıracak tedbirler alınır’, ‘bütün grizulu ocaklar temas biri bir tane başına ocağın havalandırılmasını sağlayacak güçte birinin seçme nedenle durması halinde başkası derhal çalışacak durumda iki havalandırma grubu bulunur.’ hükümlerine rağmen patlamanın gerçekleştiği kısımda bulunan fanın çalışmadığı, bire bir dolaşma öncesinden itibaren sürekli uyarma ve alarm kayıtları olmasına karşın lazım tedbir ve tamir işleminin yapılmadan patlatma yapıldığı ortaya çıkmıştır.”

Teftiş raporundaki eksiklikler giderilmemiş, 2 milyon liralık ivaz harcanmamış

İddianamede, Düzentileme ve Toplumsal Düzenlilik Bakanlığı Delalet ve Denet Başkanlığı müfettişlerinin yürüttüğü denetlemede mevzuata aykırılıklar ve eksiklerden halen giderilmediği; aile havalandırılması, ekipmanın acil hallerde ve ihtiyaç halinde kullanılabilmesi amacıyla hava yönü ters çevrilebilecek özellikte değildir ve saha altında mergup gâh ekipmanların ATEX belgeli olmadığının şeş çizilerek vakfedilmiş büyüklenme müdürü Cihat Özdemir’in, bu tutanağa söz konusu eksikliklerin ALFER isimli firma yoluyla yapılarak giderileceği şeklinde bildirme ettiğine saha verildi. Temel nefeslik aspiratörü modernizasyonu amacıyla ayrılan 2 milyon lira ödeneğin de harcanmadığı, vacip modernizasyonun yapılmadığı amacıyla hava yetkililerinin ihmalde bulunduğu iddianamede düzlük aldı.

İddianamede ayrıca personelin tam eğitim bilimi almadan 30 an olması müstelzim patlatma süresinin henüz az olduğu da saha aldı. Tutuklu organizasyon müdürü Cihaz Özdemir facianın meydana geldiği çevrim müsaade veya dinlenme zımnında doğal gaz izleme merkezinde biricik kişi olduğunu söyledi. İddianamede gaz strateji merkezinde değme takım iki görevlinin olması gerektiğine dikkat çekildi.

Büyüklenme Müdür Muavini Salih Atmaca yeterli vukuf ve tecrübesi bulunmayanların işçi güvenliği ve yönetsel yönden mefret mevkilerde görev yaptığını; tamam yetkilerinin elinden alındığını 2020 yılından bu yana yeraltındaki hiçbir işyerine girmediğini sözlerine ekledi.

“Patlama riskine rağmen işçilerin kararına bırakılmış”

Geriye dönük doğal gaz sensörü verileri incelendiği bu verilerde 6 kere ihtar, 5 nöbet alarm seviyesinde değerler görülmesine rağmen aheste bölgede patlatma işleminin adeta alışılagelen benzeri taş melez işlemi kadar işçilerin kararına bırakıldığına yer verilen iddianamede şöyle denildi:

“14/10/2022 tarihinde saat 18.09’da gerçekleşen ve ölümlere sebebiyet veren patlamaya ilişkin doğal gaz sensörleri kayıtları incelendiğinde; 6 posta ikaz (yüzdelik 1 bataklık gazı yüksekliği) 5 yol alarm (yüzdelik 1,5 bataklık gazı yüksekliği) değerlerinin görüldüğü, ayrıca halk dedektörlerinin geriye çevrilmiş bataklık gazı gazı ve karbonmonoksit değerlerine bakıldığında eroin içerisinde süregelen ağırbaşlı doğal gaz birikiminin/yükselmelerinin olduğu, çok riskli iş kategorisinde bulunan ve iş güvenliğinin en son seviyede tutulmasını müstelzim maden sektöründe her cins metan yükselmesinin takibe, değerlendirmeye ve analize bağımlı tutulması gerekirken sıradan tıpkısı olay kadar karşılandığı, sıkıntılı gaz izlem personel sayısı ve müdahalesinin olduğu, mühendislerin ve ustabaşlarının beyaz zehir içerisinde olmadıkları ve bu uyarıları değerlendirmeye almadıkları, kezalik rastgele patlama sonrası duvar arkası bilinmeyen bataklık gazı sıkışması (degaj) olabileceğinin madenciler tarafından bilindiği, hoppadak yüzdelik 1 (ihtar) yüzde 1,5 (alarm) ile sınırlarına bakılarak hırslı patlatılması ve bu işlerin mühendislik bilgisi ve kararı dışında yapılması, değme olayın eroin kültürü ve tekniği zarfında değerlendirilmesi ve çözümleme edilmesi gerekirken normal bire bir taş kırma işlemi veya yapım işlemi kadar işçilerin değişmeyen ve ihtiyaçlarına bırakıldığı, Geriye çevrik larpadak karbonmonoksit ve metan değerlerindeki itila değerleri incelendiğinde, çeperleri/artıkları likidasyon için oldukça patlatmaların (patara) yapıldığı, bahse bahis bu 1-2 hırslı lokumu ile yapılan çeperleri likidasyon patlatmalarının şiddetli patlatma güvenliği açısından risk içerdiği, bu işlemin kararının teknik verilere göre değil barutçu ve işçilerin değerlendirmesine bırakıldığı ve rutin bire bir muamelat haline dönüştürüldüğü, Maden içerisinde kömür çıkarırken özlem kullanımının ağır olduğu, arın bölgesinden heyecan kullanılarak 1-2 metre derinliğinde kömürün patlatma ile damarından sökülerek alındığı, kömürün, içeriğinde metan gazı barındırdığı, bataklık gazı gazının oksijen ve ateşleyici ile tetiklendiğinde grizu patlamalarına posta açtığı, tetkik ile bataklık gazı birikimine denk gelmeden yahut metan püskürmesine defa açmadan patlatma düzenlemek ve adam olmak amacıyla kömür içerisine tetebbu işlemi uygulandığı ve ölçümlerinin yapıldığı, ne büyüklüğünde mesafede ayrımsız etüt yapılması mevzuatta sınırlı iken emin mesafenin hiçe sayılarak özlem patlatması gerçekleştirildiği, temas adımı ölçülere dair mevzuat düzenlemelerine karşın bu konuda tedbirsizlik zinciri ve koordinasyonsuzluk olduğu anlaşılmıştır.”

İddianamede kural ihlallerinin yaygınlaşması, denetimsizliğin işletmede disiplinsizliğe hastalık olduğu ve “Ilmî anlayıştan ırak becerikli çırak tecrübesiyle yönetildiği” değerlendirilmesine ilgi çekildi. – BARTIN

Share: